Euskal erakundeek autogobernuaren oinarri historikoa dan Bizkaiko Foru Barriaren V. mendeurrena ospatu dute Gernikan

Euskadiko agintari gorenak Gernikako Batzar Etxean bildu dira gaur, 1526tik euskal nortasuna eta autogobernua definitu dituen Bizkaiko Foru Barriaren onarpenaren V. mendeurrena ospatzeko. Ekitaldia sinbolismo instituzionalez beteta egon da, eta printzipio aurreratuak, berdintasuna, askatasunen babesa eta desberdinen arteko itun instituzionala, besteak beste, finkatu zituen lege-gorputzari balioa emateko balio izan dau. Batzar Aretoaren erdian ikusgai egon den Bizkaiko Foru Barriaren jatorrizko liburua (1526ko edizioa) izan da ekitaldiaren buru.

Elixabete Etxanobe Landajuela Bizkaiko Ahaldun Nagusia eta Ana Otadui Biteri Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakaria ibili dira anfitrioi lanetan, eta bertan izan dira Imanol Pradales Gil Lehendakaria, Bakartxo Tejería Otermin Eusko Legebiltzarreko Lehendakaria, Eusko Jaurlaritzako, Batzar Nagusietako eta hiru lurralde historikoetako Aldundietako ordezkari politikoak eta Eusko Legebiltzarreko kideak.

Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakariak zabaldu du ekitaldia, bizkaitarren ordezkariek bete ohi duten hemizikloan. Bere esku-hartzean, Ana Otadui Biterik azpimarratu duenez, oroipen ekitaldiak "gaur egun gure eskubideak babesten dituen arau eta printzipio asko Foru Barritik sortuak dirala aitortzea dakar", Foru Urian orain dala 500 urte onartutako “adierazpen goiztarra”, “gaur egun Zuzenbide Estatuagaz lotzen diran balioak erakusten dituena”. Balio horiek gaur egun be indarrean daude, eta hauek dira, laburbilduta: “Berdintasuna legearen aurrean, askatasun pertsonalaren eta patrimonialaren defentsa, boterearen mugaketa itundutako arauen bidez, berme prozesal aurreratuen existentzia eta emakumeak berdintasunez aitortzea, guztiak be garai hoietan Europan oso ohikoak ez ziran alderdiak”.

Ildo horretan, Bizkaiko Ahaldun Nagusiak gogora ekarri du printzipio hoiek indarrean daudela, eta adierazi dauenez Forua “gure iragana eta gure nortasun historikoaren funtsezko pieza da. Orain dela mil urte erdi, bizkaitarrek euren buruak, kontrastearen eta akordioaren bidez agintzea erabaki zuten modua adierazten dau”. Gaineratu dauenez, oinarri historiko hori "gaur egungo errealitatea da, gaur egun lan egiteko gure modu espezifikoa definitzen duena; hau da, gure oraingo autogobernuaren berezitasuna ondoen islatzen duena ". Etxanobek azpimarratu daenez, Foruak indarra dauka orain. “Pertsona batek bere zergak Foru Ogasunari, eta ez Madrili, ordaintzen dionean, Foruari esker egiten dau. Aldundiak errepideak, gizarte-zerbitzuak edo enpleo-politikak kudeatzen dituenean, foru-sisteman jarduten dau. Ekonomi Ituna eta foru-eskumenak hemen, Gernikan, orain dala bostehun urte jorratu zenaren itzulpen garaikidea dira”, esan dau.

Imanol Pradales lehendakariak, bere aldetik, Bizkaiko Foru Barriaren 500. urteurrena ospatzea euskal autogobernuaren berezitasun historikoaren erabateko indarraldia berresteko aukerea dela azpimarratu du, izan ere, bere ustez, mil urte geroago Bizkaiko Foru Barriak jasotzen zituen balio berberek indarrean jarraitzen dute. Imanol Pradalesek “itunerako espiritua, aldebikotasun eraginkorra, berme sistema eta autogobernu politiko, ekonomiko eta fiskala” azpimarratu ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foruak kendu zirenetik 125. urte betetzen diran dan urtean. “Alde bakarreko indarbakotzeak preskribitu ezineko eskubide historikoak daudela be erakutsi zuen. Eskubide hoiek eratzeko gaitasuna dakarre, eta euskaldunok horiek aitortzea eta eguneraketa babesten eta aldarrikatzen jarraitzen dogu”, berretsi dau Lehendakariak. Hori dala eta, ondorioztatu duenez, euskal autogobernuaren eguneratzeak –erronka barriei erantzuteko gaitasun politiko berriakaz, horien artean migrazioa, Euskadiren parte-hartzea eta Europan daukan proiekzioa eta “gure garapen nazional osoa”, besteak beste– gure aurrekoak gidatu ezuten maximoari jarraitu behar zaio: “Ziralako erabagi eben eta erabagiten ebelako ziran”.

Erakundeen esku-hartzeen artean, Foru Barriaren jatorrizko testuaren inguruan antzeztutako hainbat emanaldi tartetu dira. Argitalpen horrek hemizikloaren erdigunea hartu du, eta iraganari buruzko oroitzapenak izan diren proposamen eszenikoaren funtsezko elementua izan da. Nerea Vesgak Ivan Allue txirulariak interpretatu duen musika dantzatu du, Gabriel Ocinaren bertsoek oinarri juridikoaren jatorriari eta garapenari beste zertzelada narratibo bat jarri dituen bitartean.

Ekitaldiari amaiera emateko, agintariek ospakizunaren leloa berretsi dute: “Izan zirelako gara”, Foruaren ondare historikoa euskal erakundeek demokraziarekin eta justiziarekin etorkizunean izango duten konpromisoarekin lotuz. Ekitaldia Aitzol Iturriagagoitia bibolinistak eta Eugenio Tobalina gitarristeak interpretatu duten “Caprice Basque, Op. Pablo Sarasateren 24» abestiarekin amaitu da.

Batzar Etxearen barruan egin den ekitaldiaren ostean jardunaldia Gernikako Arbolan egin dan familia argazkiarekin amaitu da. Aitatutako pertsonez gain, Ana Madariaga Ugarte, Aitor Esteban Bravo, Jesús María Eguiguren Imaz, Juan María Atutxa Mendiola eta Izaskun Bilbao Barandica Bizkaiko Batzar Nagusietako eta Eusko Legebiltzarreko lehendakari ohiak be egon dira, Lurraldeko batzarkideez eta alkateez gan.

Gaur Gernikako Batzar Etxean egin dan ekitaldi instituzionala, efemeride horren esanahia herritar guztiei hurreratzeko helburuarekin 2026an zehar zabaltzen dabilen eta sinposio akademikoak, udako ikastaroak, kultur ekitaldiak eta erakusketak barne hartzen dituen jarduera programaren barruan dago.

FORU BARRIAREN HISTORIA

Bizkaiko Batzar Nagusiek 1526an onartu zuten Foru Barria eta, ondoren, Karlos I.a enperadoreak 1527an berretsi zuen. Testu honek Bizkaiko zuzenbidea bera eguneratu zuen, ohituratik datozen erabileretan, zintzotasunetan eta askatasunetan oinarritutako autogobernu-sistema bakarra sendotuz.

1526ko erreformak erabiltzen ez ziren arauak ezabatu zituen eta garaira egokitutako xedapen berriak txertatu zituen, XIX. mendearen amaierara arte indarrean egon zen eredu aurreratua finkatuz. Mugarri historiko honek foru-erakundearen berrikuntza eta berdintasunean, askatasunen babesean, itun instituzionalean eta nortasun kolektiboan sendotzean oinarritutako gizartearen eraikuntza islatzen ditu.

Azken bost mendeetan printzipio horiek arrasto sakona utzi dute Bizkaiko herritarrengan eta kultura politikoan. Kaparetasun unibertsalak, betebehar militarren mugak, atxiloketa arbitrarioei aurre egiteko askatasunak eta eskubide ekonomiko eta sozialen erregulazioak oso argi erakusten dute, 500 urte bete arren, edukia izugarri aurreratua izan zela garai hartarako. Gaur egun Foru Barriak autogobernuaren oinarri eta etorkizuneko eguneraketetarako potentziala duen erreferente izaten jarraitzen du.

JATORRIZKO ESKUIZKRIBUA

Hemizikloaren erdian, ondoren erregeak berretsi zuen Pedro Ocho de Galarza eta Martín Ibáñez de Zarra eskribauek 1526an egindako Foru Barriaren jatorrizko eskuizkribua egon da ikusgai. Tituluetan eta legeetan dago antolatuta, eta gaien taulan edo aurkibidea dauka. Argitalpenak Karlos I.aren 1527ko berrespena dauka. XVIII. mendearen hasieratik, gutxienez, Foruaren jatorrizko aletzat hartu izan da.

Iturria: Bizkaiko Batzar Nagusiak