IZaskun Bilbao (Berria)

Urriko azken astelehenean, Gernikako azokatik bueltan hartu gaitu Izaskun Bilbaok (Bermeo, 1961). Eusko Legebiltzarreko eta Europako legebiltzarretako ordezkarien presidente izateak ezartzen dion agenda estuan tarte bat egin, eta Bilbora joan da elkarrizketa egitera. Lanez lepo egon arren, harro dago presidente gisa eta emakume izanik dituen ardurez, eta ilusioz eusten die aurrean dituen erronkei. Egoera politikoari ere baikor begiratu nahi dio; sarri errepikatzen du esperantza baduela.

Europako Eskualdeetako Legebiltzarretako Konferentziako (CALRE) lehendakari izendatu zaituzte. Zaila izan da lehendakaritzara iristea?

Batez ere, ohore bat izan da. Bi aldetatik, gainera: Eusko Legebiltzarreko presidentea izateagatik Europan presidentzia duena, eta lehenengo emakumea izateagatik. Hortaz, uste dut dudan ardura ere bikoitza dela.

Zer duzu erronka nagusitzat?

Gu programa batekin aurkeztu ginen. Eta nik aipatuko nukeen lehenengo gauza da Europako kideen arteko harremanak normalizatu beharra. Hortik aurrera, konpetentziak ditugun legebiltzarrok Europako Legebiltzarrean ahotsa izatea eta Europan onartzen diren legeetan ere zeresana izatea lortzea da erronka nagusietakoa. Eta bestetik, emakume naizen aldetik, ikusaraztea emakumeak ere hor gaudela, estatu eta eskualdeetako ardurekin. Nire ustez, hori ere Europan normaltasun bidean urratsa egitea da.

Europako Itun berria aztertu zenuten Berlingo bileran. Estatuburuek Lisboan onartutakoa aurrerapausoa edo atzerapausoa da estaturik gabeko nazioen eta eskualdeen ikuspuntutik?

Kontuan izanda gure eskualdeek konpetentziei eusten dietela, uste dut positiboa dela oraingo dokumentu berria. CALRE modura txostena landu behar dugu orain, eta abendurako gure posizioa zein den erabaki. Hala ere, uste dut dokumentu bat adostu izana pauso ona dela.

Nolanahi ere, aldaketak nahikoak direla uste duzu, edo behintzat aurrerapausotzat jo daitezkeela?

Nik uste dut baietz. Azken batetan, gure gisako herrientzat mantendu egin dira konpetentziak. Horiek murriztuko ziren beldurra zegoen, baina oraingoz mantendu egin dira, eta hori guretzat garrantzitsua da. Itunari dagokionez, guretzat garrantzitsua da orain aipatzen den elkartasun printzipio hori. Azken batean, Europatik datozen lege guztietan gure kontrola eta iritzia egongo da gure konpetentziei eragiten dien gaietan. Oinarri horretan sakondu egin behar dela uste dut, eta, beraz, arlo hori ontzat ematen dut.

Zer eskatzen diezue Europako Batasunari eta estatuei hemendik aurrera?

Gurea bezalako herriek ahots zuzena izatea. Eta ez legeetan bakarrik. Azken finean, Berlingo adierazpen horretan aipatzen da eskualdeek Europako Parlamentuan eta aurrekontuetan onartutako gaietan ere ahotsa izatea. Hori da guretzat garrantzitsua. Parlamentuan kontrol harremana izatea, han onartzen diren aurrekontuei buruz informazioa jasotzeko eta guk ere ahotsa izateko.

Zer ekarriko dio Euskal Herriari presidentea Eusko Legebiltzarrekoa izateak?

Uste dut bai Euskal Herriari eta bai Eusko Legebiltzarrari normalizazio irudia ematen diola, eta hori ona da. Gure presidentzia aho batez onartu zen, eta horrek irudi bat ematen dio instituzioari. Guk urtebetean egingo dugun lana seriotasunez egingo dugu, eta horrek lagundu egingo du Euskal Herriari buruzko irudia hobetzen, bai Europan, bai gure gisakoak diren 72 legebiltzarretan. Programan lehentasuntzat dugu Europako Parlamentuarekin normalizazioa lortzea, eta harremanetan jartzea batzordearekin, kontseiluarekin, Cosac-ekin, AEBetako erakundeekin eta abarrekin. Harreman horietatik ondorio batzuk lortzea ona izango da Europako 72 legebiltzarrentzako, eta baita Eusko Legebiltzarrentzako eta Euskal Herriarentzako.

2008ko Biltzar Nagusia Euskal Herrian egingo da. Horrek balioko du euskal gatazka Europan hobeto ulertzeko?

Gu ahalegintzen gara bilerak ditugun leku guztietan Euskal Herriari buruzko beste irudi bat ematen, han jendeak duen irudia hedabideetan agertzen dena delako. Harreman zuzenak izateak laguntzen du irudi hori aldatzen. Datorren urtean osoko bilkura Euskadin egingo da, eta uste dut legebiltzar guzti horietako presidenteak hemen izatea garrantzitsua izango dela.

Uste duzu Europako instituzioek lagundu dezaketela Euskal Herriko gatazka politikoaren konponbidean?

Nik uste dut baietz. Horrelako prozesuetan laguntzak beti izaten dira onak, eta, gainera, iaz ikusi genuen nola onartu zen adierazpen bat Europako Legebiltzarrean Euskadin eman zen prozesua laguntzeko. Horrelako arazoetan kanpotik jasotako laguntza derrigorrezkoa da. Hori Irlandan ere ikusi genuen. Laguntza hori ona izateaz gain, nahitaezkoa da aurrerapausoak emateko. Eta espero dut Europatik jasoko dugula laguntza hori.

Nola ikusten dute Euskal Herriko egoera?

Kanpotik egoera den baino okerragoa ikusten dela uste dut. Telebistek ematen duten mezua beti bera da, eta gu egoera azaltzen saiatzen gara, baina hona etorri arte ez dira konturatzen Euskal Herria zer den. Beraz, jendea ekartzeko lan gehiago egin behar dugula uste dut, ikusteko nortzuk garen eta zertan ari garen.

Nabaritu duzu jakin-min berezirik Ibarretxek egindako proposamenaren inguruan Europako legebiltzarkideen artean?

Hori ez dugu aipatu ere egin. Baina uste dut komunikabideen bidez Ibarretxeren proposamenaren inguruan hitz batzuekin bakarrik geratu direla. Baina Ibarretxek esandako lehen gauza da derrigorrezkoa dela hitz egitea eta akordioetara heltzea. Ni horrekin geratzen naiz.

Uste duzu posible izango dela Downing Street moduko akordio bat Ibarretxe eta Zapateroren artean datorren ekaina baino lehen?

Nahiko nuke hala balitz. Baina ez dugu ukatuko: hauteskundeak daude eta hauteskundeek sarritan desitxuratu egiten dute egoera politikoa. Ez dut erraz ikusten hauteskundeen aurretik inora heltzea, publikoki behintzat. Baina uste dut elkarrizketaren bidez akordioetara heltzeko esperantza mantendu behar dugula.

Hauteskundeen ondoren lortuko den esperantza?

Bai. Aurretik ez dut pentsatzen posible izango denik, baina hauteskundeen osterako mantenduko dut esperantza hori.

Ekaineko osoko bilkura berezi horretan zer-nolako eztabaida espero duzu?

Ikusi beharko dugu zer gertatzen den hauteskundeen ostean. Akordiorik badago, era batean joango da, eta ez badago, beste batera. Itxaron egin behar dugu.

Jaurlaritzaren inkestaren arabera, gehiengoa kontsulta egitearen alde dago, nahiz Espainiako Gobernuak baimenik eman ez. Horren aldekoa zara zu?

Nik jendeari errespetu handia diot, zeren normalean, arazoak egon direnean, beti aukeratu du zentzudunena. Jendea galdeketaren aldekoa da, baina baita bakearen aldekoa ere. Jendeak inkestaren bidez ETAri biolentzia uzteko eskatu dio, gauzak konpontzeko elkarrizketa behar dela esan du eta etorkizuna erabaki nahi duela. Jendeak badaki zer esaten duen eta uste dut horri errespetu bat zor diogula.

Zu zeu galdeketa egitearen aldekoa zinateke Espainiako Gobernuak ezetz esango balu ere?

Ikusi beharko dugu zer gertatzen den. Nik espero dut lehenengo akordio horretara heltzea. Eta, hortik aurrera, ikusi beharko dugu nola doazen gauzak. Lehendakariaren proposamenak dio ekainean legebiltzarrera joan behar duela, eta ikusi behar da ea Eusko Legebiltzarrean dauden taldeen jarrera zein den. Baietza edo ezetza izan, oso egoera desberdina izango da. Ni, behintzat, hor geratuko naiz. Legebiltzarrean, talde parlamentarioek erabakiko dute.

Dena den, ez dirudi babes hori lortzea izango denik pausorik zailena.

Ikusiko dugu zer gertatzen den. Talde askok esaten dute herriak erabaki behar duela, baina bakoitzak bere ñabardurak ditu. Beraz, ekaina arte ez dugu jakingo zer gertatuko den. Talde parlamentarioen iritziak markatuko du hurrengo agenda.

Su-eten garaian Eusko Legebiltzarrak ez du izan zeregin garrantzitsurik, gatazkaren konponbideari dagokionez. Hemendik aurrera izango du?

Su-etena egon zenean guztiek onartutako eskema argi bat zegoen. Akordio politikoa alderdien mahaian ezarri zen, eta Espainiako Gobernua eta ETAren artean beste negoziazio mota bat egiteko mahaia zegoen. Beraz, Eusko Legebiltzarrak ez du hor zeregin argirik izan. Baina egia da hemendik aurrera pausorik emanez gero legebiltzarretik pasatu behar direla erabaki guztiak. Beraz, Eusko Legebiltzarrak izango du azken hitza. Alderdi politikoen eztabaida badago, gu ez gara hor sartuko. Baina aldaketarik egotekotan, estatutu berri bat eginez gero, azken hitza legebiltzarrak izango du.

Azken osoko bilkuran, Eusko Legebiltzarrak Batasuneko mahaikideak askatzeko eskatu du. Legez kanporatze prozesu gehiago izateko arriskua ikusten duzu?

Ez dakigu zer gertatuko den, baina nik neuk ez dut uste horrelakorik ikusiko dugunik. Berriki ikusi dugu Madrilen eztabaida egon dela Kongresuan bake prozesuari buruz onartu zen ebazpenaren inguruan, eta orduan esan zenari eutsi zaio. Hori ona da. Halako argi bat pizten du pentsatzeko gauzak ez direla gehiago okertuko.

Ibarretxeren eta PSE-EE eta Batasuneko kideen kontrako auziak aurrera jarraitzen duela kontuan hartuta, Juan Maria Atutxa, Gorka Knörr eta Kontxi Bilbaoren kontrako auzia errepikatu daitekeela aurreikusten duzu?

Ez dut uste irudirik onena denik, azken finean hitz egiteagatik daudelako hor.

Zeure burua ikusten duzu bere garaian Atutxa egon zen antzeko egoeran?

Ez dakigu gauzak nola joango diren, baina uste dut hori ez litzatekeela ona izango ez instituzioarentzat berarentzat ez gizartearentzat. Eta berriz diot: Kongresuan onartutakoari eutsi zaio. Ez hori bakarrik. Alderdi politiko batzuk desegiteko proposamena ez da onartu Kongresuan. Horrek ere argia ematen du, edo, behintzat, Atutxa, Knörr eta Bilbaorekin ikusi genuen irudia errepikatuko ez den esperantza mantentzen du.

Baikor zaude, beraz?

Bai. Orain, duela lau hilabete baino okerrago egongo gara, baina orain bost urte baino hobeto gaude. Eta nik badakit hiru urte barru baino okerrago gaudela orain. Ziur nago. Gauzak ez doaz nahi genukeen bezain ondo, baina badoaz. Nik esperantza horri eutsiko diot.

Garai txarrak datoz?

Etor daitezke. Hori ezin da ukatu. Baina itsasoan ere bost eta zortzi metroko olatuak egoten dira, eta gero, hurrengo egunean, bare-bare jartzen da. Badakigu gogorra izan daitekeela. Badakit hemendik bost-hamar hilabetera okerrago egon gaitezkeela zerbait gertatzen delako ETAren biolentziagatik. Badakigu horrelako zerbaitek zer ekar dezakeen eta momentu gogorrak egon daitezkeela. Baina badakit hori «behin-behinekoa» izango dela. Ziur nago. Gizarteak hori ez du onartzen, eta, beraz, bost urte barru ziur nago askoz hobeto egongo garela. Horregatik, pixka bat urrunago begiratu behar da. Eta ea ez den ezer gertatzen. Ea, ipuinean bezala, badatorrela dirudien otsoa ez den inoiz iristen.

Eusko Legebiltzarrak ez ezik, Europako Eskualdeetako Legebiltzarretako Konfederazioak presidente duen lehen emakumea da Izaskun Bilbao. Harro dago horregatik eta ondo bete nahi du emakume gisa egokitzen zaion lana ere. Pasio bereziz hitz egiten du horri buruz.

Eusko Legebiltzarreko lehendakaritza hartu zenuenean esan zenuen emakumeek politika egiteko beste modu bat ekar dezaketela. Hala uste duzu oraindik?

Nire esperientzia da emakumeak dauden lekuetan normalean gauzak errazago egiten direla. Ez dakit ezkerreko eskuz gehiago aritzen garelako izango den, gauzak erlatibizatu egiten ditugulako, edo gizonezkoek garrantzi handia ematen dieten gauza batzuei guk ez diegulako horrenbestekoa ematen, baina errazago egiten dira gauzak. Adibide bat jarriko dizut Berlinen gertatutakoa. Carod Rovira gurekin zegoen mahaian eta esan zidan bere taldean denak zirela emakumeak bat izan ezik. Eta hala esan zidan: «Gizonezkoei proposamen bat egin diedanean beti erantzun dute 'pentsatu behar dut ardura hori nahi dudan', eta emakumeei galdetutakoan beti erantzun didate 'baina uste duzu nik behar den moduan egingo dudala lan hori?'». Emakumeon planteamenduak beste modu batekoak dira. Helburuak lortzeko zer pauso eman behar ditugun, zer zaindu behar dugun eta bakoitzari zer azaldu behar diogun gehiago pentsatzen dugu; normalean, gizonak gauzak zaintze horretan ez dira oso ondo moldatzen.

Hasi da onartzen hori?

Kosta egiten da. Baina kontuan hartzekoa da enpresa askotan arduradunei emakumeen abileziak izeneko prestakuntza ematen hasi direla esperientzia modura. Ni presidente gisa hasi eta lau bat hilera, onartu beharreko gai bat genuen mahaian. Nik banekien zein izango zen erabakia, baina mahaian ez zetozen denak bat erabakiarekin. Bost minutuko gauza zen eta hogei minutu egon ginen. Baina denen oniritziarekin onartu zen. Bilkuratik atera, eta batek esan zidan: «Bost minutuko gauza zen eta!». Eta esan nion: «Bai, baina minutu bitan aldeko eta kontrako botoak jasoko genituen; batzuk haserre eta besteak ez». Hogei minutuan hizketan aritu ginen, azalpenak eman ziren, gauzatxo batzuk aldatu ziren eta guztiek onartu zuten proposamena, inor haserretu gabe. Nik ez diet balioa ematen hogei minutuei; nik balioa ematen diot gauzak guztien artean onartzeari. Eta hori errazago egiten dugu emakumeok gizonek baino, normalean.