Markel Olano (Berria)

IMANOL MURUA
Erantzukizun berriaren presioa nabari duela aitortzen du Markel Olanok (Beasain, 1965), «kezkaz eta arduraz» bizi dituela lehenengo asteak, «lehenengo egun, aste eta hilabete hauek oso garrantzitsuak direlako datozen lau urteak behar bezala planteatzeko». Alderdiko instituziorako jauziak jarrera aldaketa eskatu dio, formetan eta harremanetan, «herri ordezkaritza bat duzu, eta hori serio hartu behar duzu». Jakara eta gorbatara ohitu beharrean dago.

Etika, gardentasuna eta zero tolerantzia agindu dituzu, Irungo Ogasuneko auzia dela-eta batik bat. Noraino iritsi nahi duzu helburu horietan?

Ez daukagu ahuldaderik edo anbiguotasunik erakusterik. Disimulurako jarrerarik ez dugu izan behar. Lehenik eta behin, azken muturreraino argitu behar dugu. Administrazioak bere ardura du, eta epaitegiek beren ardura. Gero, neurriak hartu behar dira horrelakoak egiten dituztenak ordain dezaten, lege aldetik eta politikaren arloan. Autokritika ere egin behar da: orain arteko kontrol sistemak aztertu eta egokitu behar dira, horrelakoak berriro gerta ez daitezen.

Autokritika egin behar dela diozunean esan nahi duzu EAJk, edo EAJk kudeatutako erakundeek, behar bezain zorrotz ez dutela jokatu orain arte?

Kontrol sistema arruntek huts egin dute, nabarmena denez, Irungo auzian. Neurri bereziak abian ipini behar izan dira, eta neurri berezi horiekin atzeman da ustezko iruzurra. Autokritika hori da: Administrazioaren funtzionamendua berrantolatu beharra dago, Ogasunaren ikuspegitik, huts egin duela garbi dagoelako. Horrekin batera, esan beharra daukat Administrazioak zuzendu egin duela huts hori, prozedura berezi horien inguruan berak eraman duelako lidergoa: ikerketan, informazioa epaileen esku utziz eta akusazio partikular gisa bere burua aurkeztuz. Dinamismoa egon da eta, kasu honetan aurreko foru gobernua, ez da geldirik egon.

EAk hartu du Ogasuna Saila. Zergatik?

EAJk esan du eta frogatu du ez duela ezkutatzeko ezer eta, beraz, ez diola Ogasun Sailari kosta ahala kosta eutsi nahi. Ez du egin adierazpenen bidez bakarrik, baizik eta frogatu egin du. Mezu hori helarazteko baliagarria izan da: alegia, guk ez dugu ezer ezkutatzeko, guk arazo honetan muturreraino iritsi nahi dugu, eta zero tolerantzia horren aplikazio praktikoa aurrera daramagu.

EAJk eta EAk osatu duzue berriro gobernua, baina diputatu guztiak berriak dira, bat salbu. Aldaketa datorren seinale?

Garai berriak datoz. Gipuzkoa oso lurralde dinamikoa da. Dinamismo horri eta aldaketa horiei erantzuteko jende berria sartzea ere oso inportantea da. Taldean oso jende gaztea dugu, eta baita jende helduagoa ere, baina denek ere esperientzia politiko handia dute. Oreka dago: ezaugarri diferenteko jendea, elkarren osagarriak.

Gehiengo osorik ez duzuenez, babesa lortu behar horretan elkarlana EB-Aralarrekin bilatuko duzula esan izan duzu. Foru gobernuko bi alderdiak bat zatozte irizpide horretan?

Eusko Jaurlaritzako hirukoarekin koherentzian, Gipuzkoako foru gobernuan eskema horri eustea izan da nire planteamendua. Kontua da programaren ikuspegitik alde nabarmenak izan direla eta ez dela posible izan. Baina urratsak egin genituen EB-Aralarren aldetik abstentzioa lortu eta, abstentzio horrekin, ni neu diputatu nagusi izendatzeko. Emaitzak lortu ditugularik, etorkizunari begira ere eskema horrekin jarraituko dugu. Horrek ez du esan nahi gainerako alderdi politiko guztiekin izan behar ez dugunik harremanik. Denei luzatu behar diegu eskua, eta denekin hitz egin behar dugu. Baina koherentziari eutsiz, eta ikusirik elkarrekin partekatzen ditugula giltzarri diren hainbat elementu politiko, EBrekin eta Aralarrekin egin behar ditugu saio garrantzitsuenak.

Foru eta udal hauteskundeen osteko gorabehera guztien ondoren ere, hirukoa etorkizuneko apustua dela pentsatzen duzu oraindik ere?

Hala pentsatzen dut. Oinarri politiko inportante batzuen inguruan osatu zen Gasteizen Gobernua: bakearen inguruko konpromisoa, bortizkeriaren aurkako jarrera, eta normalizazio politikoaren ikuspegitik gure herriaren erabakitzeko eskubidea. Balio politiko horri eustea eta gainerako herri erakundeetan ahal den neurrian errepikatzea balio positiboa da. Gorabeherak gorabehera, etorkizunean balio horri eusteko gauza izango gara. Esku artean ditugun arazo nagusiei erantzun egokia emateko alternatiba bakarra dira oinarri horiek. Herri honetan ez dago etorkizunik planteamendu nagusi horiek oinarri hartuta ez baldin bada. Horregatik, hirukoak eta hirukoaren oinarrian dauden balioek etorkizun oparoa dute.

Baina ez Gipuzkoan ez Bizkaian ez da berritu, eta Araban nekez berrituko da.

Foru gobernuan ez da berritu, baina gure izendapenean EB-Aralarrek oso jarrera erabakigarria izan zuen, bere jarrerarekin posible egin zutelako nire izendapena.

Boto baliogabe gehienak EAE-ANVrenak liratekeela kontuan hartuta, zure alderdia hirugarren indarra delarik zara diputatu nagusia...

Jakin nahi nuke boto baliogabe teknikoari buruz zer kalkulu egin den. Boto baliogabe tekniko hori aplikatuko balitz, seguruenik ez litzateke zuk aipatu duzun hori gertatuko, boto baliogabeen eta EAJren arteko alde oso txikia izan baitzen. Baina ez da lehen mailako hausnarketa, ez nuke eztabaida horretan sartu nahi. Niretzat inportanteagoa da esatea ANVk ez zuela parte hartzerik izan hauteskundeetan, Alderdien Legearen aplikazioaren poderioz, hori egoera injustua dela, eta guk salatu egiten dugula. Herritarren ordezkaritza horrek, ahots horrek, garrantzia du, herritarren oso parte inportantea da, eta konpromisoa hartu genuen bere ordezkaritzarekin harremana eta elkarrizketa lantzeko.

Dagoeneko bilera bat egin duzu EAE-ANVrekin. Beraien parte hartzeko mekanismoei buruz hitz egin zenuten?

Parte hartzea euren errebindikazioa da, baina eurek ere ikusten dute oso zaila dela gauzatzea. Ez dugu ikusten aukera legalik horretarako, eta oraingoz behintzat ez dago proposamen konkreturik hori aurrera ateratzeko. Parte hartzearen inguruan aukerak oso eskasak dira, edo ez dago batere. Hori helarazi diegu...

Orduan, haiekiko elkarrizketaren helburua zein da?

ANVrekin eta, beraz, legez kanpo utzi zituzten zerrendetako arduradunekin, lau urte hauetan harreman eta elkarrizketa finkoa eta egituratua izatea da helburua. Maiztasun batekin bilerak egingo ditugu, iritzi eta informazio trukea izateko. Irailean izango dugu beste bilera bat. Hori da hartu genuen konpromisoa, eta hemendik aurrera egingo duguna, elkarrizketa delako politikan arazoak konpontzeko tresna inportanteena. Inori ezin diogu elkarrizketa ukatu. Kasu honetan, gainera, elkarrizketari oztopo inportanteena jartzen ari dena ETA bera da. ETAk ezin du markatu gure herriaren ibilbide politikoa, eta guk guztiekin elkarrizketatzearen aldeko apustu horri eutsi egiten diogu.

Hain zuzen ere, ETAren indarkeriak normalizazioan aurrera egitea ez lukeela trabarik jarri behar esan zenuen inbestidura hitzaldian. Gogoeta hori bat dator ETA hor dagoen bitartean galdeketarik ez egiteko irizpidearekin?

Josu Jonen [Imaz] artikuluaren inguruan polemika handia piztu da. Guk alderdi modura onartutako txosten baten inguruan dago alderdiak, eta nik neuk ere, ezartzen dugun planteamendua...

2005eko urriko agiriaz ari zara, edo alderdiaren txosten politikoaz?

2005eko urriko Elkarbizitzako bake bideak agiriaz, EBBn aho batez hitzartuta dokumentuaz. Txosten horretan aipatzen dira orain arte guk egindako apustu guztiak: erreferenduma egiteko baldintza batzuk beharko liratekeela; ahalik eta akordiorik zabalenaren emaitza izango litzatekeela; ezinbestekoa zela alderdi politiko guztien arteko dinamika martxan jartzea, alderdien mahaiaren edo mahaien inguruan; eta hor lortzen zen akordioa kontsultara eramango zela. Bigarren elementua, kontsulta bortizkeriarik gabe egitea zen. Baldintza horiekin ados nago. Baina txosten honetan beste elementu bat jartzen genuen: herriaren ahotsa aurrera ateratzeko prozesu horretan inori ezin diogula beto eskubiderik eman. Hiru printzipio horien arteko oreka bilatu behar dugu. Hemendik aurrerako urratsek testuinguru politikoaren araberakoak izan beharko dute, baina printzipio horiei eutsiz. Egoera aldatuz doan neurrian, hausnarketa hori berritu egin behar dugu, egokitu, eta hori da, adibidez, hemendik aurrera EAJren barne prozesuan egin beharreko erronketako bat. Txosten politikoan hori ere behar bezala argitu beharko dugu. Orain arteko fasean zer jokabide izan behar genuen hitzartu genuen, aho batez hitzartu gainera, eta hemendik aurrera berdin jarraitu behar dugu, urratsak denon artean hitzartuz.

Ondo ulertu badizut, zure ustez Imazen iritzi artikulua bat dator 2005eko urriko agiriarekin lehenengo bi oinarrietan, baina ez hirugarrenean, betoari buruzkoan.

Ez nintzateke hasiko testu analisiak egiten. Ez da nire eginkizuna. Esaten dizudana da zein den nire irakurketa eta nik barneratua daukadan eskema. Baina azaldu dizkizudan printzipio horiek agertzen dira alderdiak orain arte onartu dituen txostenetan, eta hemendik aurrera ere espero dut hortik joango dela.

Zure ustez helburua izaten jarraitu beharko luke legealdi honen barruan galdeketa egiteak?

Eusko Jaurlaritzak Miren Azkarateren eskutik bere posizioa agertu zuen, eta esan zuen hori zela hartutako konpromisoa. Nik alde horretatik zer esan gehiagorik ez daukat. Gobernuak bere bozeramailearen bidez esan badu, ni bat nator, eta kito. Jaurlaritzarekin bat egitea besterik ez dagokit, ikuspegi instituzionaletik.

EBBrako barne hauteskundeetan duela lau urteko lehiaren parekoa gertatuko dela uste duzu?

Ez dakit zer gertatuko den, baina espero dut alderdi barneko prozesua normal joatea, aberasgarria izatea, eta eztabaida sakonaren ondorioz txosten politiko egokia izatea eta gero exekutiba egokia izendatzea. Alderdi demokratikoetan normaltasunez eta naturaltasunez hartu behar dira prozesu hauek.

Kontuan hartuta nabarmena dela ildo estrategiko ezberdinak bultzatzen dituztela batzuek eta bestek EAJ barruan, naturalena lehia izatea izango litzateke, ezta?

Desadostasunak egon daitezke, alderdi politiko guztietan bezala. Naturalena eta normalena da desadostasun horien artean eztabaida egotea, eztabaida horren ondoren adostasuna lortzea eta adostasun hori gauzatzea txosten baten inguruan.

Mankomunitateek erabakitzen dutena errespetatuko duzula adierazi duzula-eta Diputazioak jarrera aldatu duela ulertu duenik izan da. EBk, esate batera, errauste planta gelditu ahal izateko lehen pausoa dela esan zuen. Inbestiduran EB-Aralarren abstentzioa lortzeko ordaina izan zen?

Erreala ez den iradokizuna egin dute zenbait arduradun politikok. Esan nuen esan nuena: guk jarraitzen dugula orain arte mankomunitateek onartutako planarekin, plan horri babesa eskainiz. Plan horretan, errausketa izango litzateke ziklo guztiaren itxiera tresna: ahalegina egin behar da bai prebentzioan -zabor gutxiago sortu behar da-, bai erreziklatzean eta bai konpostatzean. Orain arte ahalegin handiak egin diren bezala, hemendik aurrera ere egin behar dira, baina ziklo horrek itxiera behar du, itxiera hori errausketa dela uste dugu eta apustu horrekin jarraitzen dugu. Baina egia da, mankomunitateen erabakiari orain arte babesa eskaini badiogu, ondoren ere mankomunitateen erabakiei babesa eskaini beharko diegula. Badirudi oraingoz ez dela aldatu hori, eta ez daukagu elementurik esateko aldatu egingo dela. Biak dira egia. Batzuek bigarrenari, mankomunitateen erabakiaren errespetuari, eman diote oihartzuna, eta horrekin ez dakit zer eratako aldaketaren irudia man nahi izan duten. Baina hori ez da erreala.

Beraz, Txabarriren gobernu taldeak eta Olanoren gobernu taldeak errauste plantaren inguruan jarrera bera dute.

Bai. Kontua da mankomunitateen eskutik ia aho batez erabakita dagoela. Hauteskundeak egin dira, eta hauteskundeen ondoren beste egoera bat dago. Guk, aldundi modura, gure irizpide politikoari eusten diogu, eta mankomunitateei babesa eskaintzeko erabakiari. Mankomunitateek hartuko dituzten erabakiek markatuko dute etorkizuna, baina guk garbi dugu irizpide politikoa markatu behar dugula, lidergoa markatu behar dugula, eta orain arteko planaren inguruko jarrerari eusten diogu. Ez dago elementu berririk. Egon daitekeen elementu berri bakarra da batzuek eduki dezaketen itxaropena mankomunitateetan egoera aldatzeko. Azken batean, guk Aldundiak, eta bai EAJk eta bai EAk, mankomunitateetan duten ordezkaritzaren bidez gure irizpideari eutsiko diogu. Eta ikusten ari gara beste alderdi politiko batzuek ez dutela gauza bera egiten.

PSE-EEri buruz ari zara?

Adibidez. Susmoa dugu alderdi sozialistak agian zenbait lekutan berari dagokion ordezkaritzari ez diola eutsiko, eta EBren edo Aralarren esku utziko duela. Norberak dauka bere ardura, baina guk garbi daukagu irizpideari eutsiko diogula, bai Aldundian eta bai mankomunitateetan.

Inbestidura aurreko negoziazio giro horretan alderdi sozialista prest agertu zen herri galdeketa egiteko. Zu zeu?

Miguel Buenek azken orduan ateratako kontu bat izan zen. Guri leporatu ziguten EBri kontzesioak egin izana, baina kontzetsiorik handiena edo aldaketarik handiena Miguel Buenek egindakoa izan zen, hain zuzen ere kanpainan edo aurrekanpainan inoiz ez zuelako hori aipatu. Inoiz aipatu ez eta bat-batean, justu inbestidura egunean, atera zuen. Guk koherentzia izan dugu, eta beraiek, berriz, inkoherentzia handia izan dute. Mankomunitateek euren eskumenak betez, herri ordezkaritza zilegizkoa betez, plan bat onartu dute. Une honetan, erabaki horiek aurrera jarraitzen dute. Eta aldaketarik egongo balitz, herri ordezkaritza horretan egon beharko luke. Nik une honetan ez diot zentzurik ikusten gai honetan kontsulta egiteari.