Markel Olano (Berria)

Bat-batean bizimodua aldatu zaio Markel Olanori (Beasain, 1965). Jon Jauregi herrikide eta txikitako lagunaren lekukoa hartu behar izan du, Gipuzkoako EAJren batzarrak duela aste bat Gipuzkoako ahaldun nagusia izateko hautagai izendatu ondoren. Harrezkeroztik agenda beteta dauka: maiatzaren 27ra bitartean ez dauka egun librerik. Donostiako Antiguako batzokian hartu du BERRIA, ostegunean, ETAren su-eten iraunkorraren iragarpenaren lehen urteurrenean.

Urtebete iragan da ETAk su-etena iraunkorra iragarri zuenetik. Ze gogoeta egiten duzu egungo egoerari buruz?

Urtebete pasatu ondoren, ondo ezagutzen dudan beste esperientzia bat etorri zait gogora, Lizarra-Garaziko su-etenaren eta garai hartako esperientzia. Garai hartan, politikagintzan genbiltzanok eta, oro har, gizarteak ilusio handia sentitu genuen, eta ilusio horri bide bat eman behar zitzaion. Kasu hartan, ez zitzaion behar den bezala bidea eman ilusioari. Orain dela urtebete sortu zen fasea ere ilusio handiz sortu zen, baina horri ere bidea eman behar zaio. Lizarra-Garazitik jaso genuen esperientzia izan zen bide politiko soilen alde egin behar zela, guztiok egin behar genuela eta horrek guztion partetik konpromiso politiko bat eskatzen zuela. Fase politiko honetan ere, ezinbestekoa da dinamika politiko bat martxan jartzea, soilik politikoa. Horretarako, guztiok daukagu konpromisoa, baina ezinbestekoa da baita ezker abertzalearen ikuspuntutik apustu politiko hori behar den bezala gauzatzea ere. Hor ETAk, nola edo hala, Batasunari, ezker abertzalearen baitan, eskaini behar dizkio bide politiko hori jorratzeko ardura, tresnak eta protagonismo osoa. Horrek bermatuko luke --eta hori fase politiko honetan ezinbestekoa jotzen dut-- benetan arlo politikoan aurrera egitea.

Eskatzen duzun hori posible ikusten duzu une honetan? Eta hala gertatzen bada, prozesu osoa bideratuko da?

Guztiok egin beharreko ekarpena zein den argituko dut. Ekarpena politikan eta demokrazian sakontzea bada, guztiok parte hartu behar dugu modu konprometituan. Konpromiso horren oinarria eta muina da gatazka politikoaren konponbidera iristea eta hori lortzea. Beraz, heldu behar diegu gatazka politikoaren oinarriari eta sustraiari. Neurri handi batean, herri honek hori exijitzen die Zapaterori eta Espainiako Gobernuari. Hor ardurak guztiok dauzkagu. Guk, alderdi gisa, konpromiso hori adierazita daukagu. Epe laburreko eta ikuspegi laburreko mugimenduak beharrezkoak izango dira, baina ez diete heltzen sustrai-sustraitik gatazkari eta gatazkaren konponbideari.

Su-etena iragarri eta urtebetera eta Barajasko atentatuaren ondoren, uste duzu Zapatero, PSOE, PSE-EE, PSNren aldetik gatazkaren muinari heltzeko jarrera positiboa egon litekeela?

Barajasko atentatuaren aurretik, iazko urri-azaro garai horretan, ikusten nuen aukera bazegoela sustraiei heltzeko eta gatazkari muinetik heltzeko. Gero, gauzak politikoki okertu dira, eta interpretazioak zabalik daude, bakoitzak bere ikuspegia dauka. Niri iruditzen zait alderdi sozialistari beharbada ausardia dezente falta zaiola. Batetik, PPk egiten duen presioak Espainiako gizartean oso eragin nabarmena dauka. Bestetik, hauteskundeak hurbiltzen diren neurrian erreferentzia horri begira ari da, erabakiak hartzeko orduan. Horrek trabak edo oztopoak jartzen ditu benetan aurrera egiteko gatazkaren konponbidean. Bere momentuan ikusten nuen bazegoela konpromiso hori, eta hor ikusten zen alderdien artean sortu zen dinamikak aukera handiak zituela aurrera egiteko. Hori halako batean zapuztu egin zen, eta gero, gainera, Madrilgo atentatua etorri zen, eta horrek ekarri du krisia. Nire ustez, berriro heldu behar diogu horri. Barajasko atentatuaren ondoren ETAk publiko egin zuen agiri horretan ez zuen behar bezala definitu bere papera. Ezinbestekoa da ETAk garbi uztea prozesu politikoa ez duela baldintzatuko eta protagonismo osoa eskainiko diola Batasunari.

Datozen udal eta foru hauteskundeen aurretik, beraz, ez duzu jauzirik espero?

Oso inkognita garrantzitsua daukagu: Batasunak edo ezker abertzalearen espresio politikoak hauteskundeetara aurkezteko aukera izango duen ala ez. Guretzat garrantzi itzela dauka espresio politiko horrek hauteskundeetan parte hartzeko aukera izateak. Ikusten dugu hauteskunde horiek badutela hauteskundeez gain beste esanahi politiko bat: gatazkaren eta bake prozesuaren inguruan oso momentu garrantzitsua dela, giltzarria dela, nola edo hala, prozesuak aurrera egingo duen ala ez ikusteko eta testatzeko oso argudio garrantzitsua. Seguruenez, gauzak dauden bezala, zerbait behar da. Demokratikoki aukera hori izatea ezinbestekoa da, baina beste kontu bat da baldintza politikoak dauden edo ez. Baldintza politikoen ikuspegitik, errealista izanda, ETAren partetik mugimendu bat izatea oso garrantzitsua izango litzateke ezker abertzaleak hauteskundeetara aurkezteko modua izan dezan.

Azkenaldian maiz entzuten da EAJko edo alderdi sozialistako buruzagien ahotan ezker abertzalearen esku dagoela erabat hauteskundeetan izatea. Ados zaude?

Ezker abertzaleak baditu bere ardurak eta lanak egiteko. Beti esan dugu ezker abertzaleak aurkezteko bidetik badauzkala hainbat aukera --eta orain dela lau urteko prozesuan horrelaxe gertatu zen-- eta eraginkortasunez parte hartzeko gehien erraztuko lukeen aukera hartu beharko lukeela. Aurrez aurre joateko estrategia demokratikoki eta politikoki izango luke bere adierazpen sinbolikoa, baina une honetan lehentasunezkoa da efektiboki eta praktikoki aurkezteko modua izatea. Nire iritziz, aurkezteko erraztasun gehien eskainiko liokeen aukeraren alde egin beharko luke. Eragile gehiago ere badaude. Lehen ETAren protagonismoa aipatu dut. Nik uste dut Espainiako Estatuak ere ausart jokatu beharko lukeela, ikusiz epaileek zein ardura daukaten. Arduradun nagusi guztien partetik egon behar du konpromisoa, herri honek guztiei hori eskatzen digulako: aukera politiko guztiak hauteskundeetara aurkeztu ahal izatea.

Ez al da kontraesana Alderdien Legearen kontra dagoen alderdi batek ezker abertzaleari Alderdien Legea betetzeko eskatzea?

Kontraesan hori, nola edo hala, Batasunak ere bizi du. Batasunak berak ez du esaten Alderdien Legea erauzten edo desagertzen ez bada bera ez dela aurkeztuko. Ez du jartzen baldintza hori. Bere garaian, nola edo hala, lehentasuna eman zion aurkezteari. Hori apustu politiko baten isla da, eta oso garrantzitsua da hori, errealitate bat badaukagula eta apustu politikoa horretan egin behar dugula esatea. Printzipioen debatean sartu beharra daukagu, baina horrek ez du markatu behar ibilbide politiko guztia. Guk ere, alderdi gisa, exijitzen dugu Alderdien Legea desagertu behar dela, baina aldi berean lehentasuna eskaini behar zaio Batasuna aurkezteko modua izateari. Printzipio eta eraginkortasunaren artean oreka bilatu beharra daukagu.

Markel Olanok ez dio «minutu bat bera ere» eskaini nahi Jon Jauregiren aferari. Gipuzkoarako egitasmoa azaltzea da bere helburu nagusia. Erakundeen arteko elkarlanari ezinbestekoa deritzo. Euskara eta euskal kulturaren ekoizpen sarea sendotzea erronkatzat hartu du.

Ia astebete daramazu Gipuzkoako ahaldun nagusirako EAJren hautagai gisa. Ze giro topatu duzu herrietan parte hartu duzun ekitaldietan, Jon Jauregirekin gertatutakoaren ondoren?

Jaso dudan inpresioa da alderdia bizi-bizia dagoela, alderdia sendo eta hauteskundeetara oso bideratua dagoela. Jendeak oso garbi dauka hauteskundeak irabaztea dela lehentasuna. Hasieratik, Donostian eduki genuen erki batzarretik hasita --hor emaitza aho batekoa izan zen--, nik sentitzen dut jendeak babes handia eskaintzen didala. Herrietan eduki ditudan ekitaldietan gauza bera sentitu dut. Ni aukeratzeko prozesua berezia izan da, eta jendeak ulertu du mugimendua.

Jon Jauregiren inguruko auzia gaindituta dago alderdi barruan? Eta kanpoan?

Guk daukagun lehentasuna hauteskundeetara begiratzea eta horra begira daukagun planteamendua debatea bide jakin batetik eramatea da. Bide hori da guk Gipuzkoari eskaintzen diogun egitasmoa. Egitasmo sendoa daukagu eta dinamika mamitsua landu dugu, talde ezberdinak eduki ditugu lanean arloka kontuak lantzeko. Herriz herri ibili gara herrietako eta bailaretako problematika ongi ezagutzeko, maila ezberdinetan, gazteriaren ikuspegitik, enpresaren ikuspegitik, gizartearen ikuspegitik, udalen ikuspegitik... Egitasmo sendo bat eskaintzen dugu eta, horrez gain, egoera politikoari ekiteko alderdi bezala daukagun egitasmoa. Egon da saio bat diskurtso hori, programa hori eta eztabaida hori desbideratu eta eztabaida berri bat sortzeko. Lekuz kanpoko eztabaida horiei ez diet minutu bat bera ere eskainiko. Alderdiaren kontrako erasoa bizi izan dugu, alderdiari min egin nahi izan diote. Debate horietan sakontzea bokazio horrekin izango da, eta nik debate horiei ez diet denbora eskainiko.

Kanpainan edukiko al duzu egungo Diputazioaren taldearen laguntza?

Egungo Diputazioarekin eta ahaldun nagusiarekin izan dut harremana. Egon naiz ahaldun nagusiarekin. Haren eskaintza izan dut nik egin beharreko lanetan laguntzeko, eta nik ere lan hori egiteko momentuan badaukat bat eginda aldundiko jendea. Lan taldean alderdiko adituak dauzkagu eta hor bertan Gipuzkoako Aldundiko jendea ere bai. Dagoeneko kolaborazioa indarrean dago eta hemendik aurrera izango dugu.

Hurrengo legegintzaldirako erronkak jarriak izango dituzue. Batetik, ze izango da inportantena aurreko legegintzalditik jarraitzeko? Bestetik, zeintzuk izango dira erronka berriak?

Apustuak egingo ditugu. Apustu horiek badute aurreko taldetik egin ziren apustuen mantentze eta sakontzetik. Nagusiki, Gipuzkoako gizarteari egiten diogun eskaintza politiko horretan badauzkagu bost puntu garrantzitsu. Lehena, berrikuntza. Gipuzkoako enpresek egoera ekonomiko ona bizi dute, baina aurrera begira sortuko diren erronkei aurre egiteko berrikuntzaren aldeko apustua egin behar da. Bigarren apustua mugikortasunaren ingurukoa da. Sarea egokitu behar da ikuspegi intermodal batetik, eta garraio publikoaren aldeko apustua egin behar da. Hirugarrenik, gizarte ekintzaren ikuspegitik behar dugu aukera gutxien dituztenen aldeko lana, eta hori Aldundiaren lehentasunetako bat da. Laugarren erronka euskararen eta euskal kulturaren aldeko apustua da. Hor erronka litzateke, batez ere, euskarazko kultur produkzioaren sustapena. Produktu berriak sortzeko sare sendoa sortu eta indartu beharra daukagu. Euskararen inguruan garbi daukagu normalizazio ikuspegi batetik, euskararen erabilerak duela lehentasuna. Euskal Herri osoan eta Erkidego Autonomoan badaude plangintzak hori sustatzeko eta guk ere gure ekarpena egingo dugu.

Zer egin daiteke instituzioetatik euskara eta euskal kultura teknologia berrien munduarekin txertatzeko?

Erronketako bat da. Sektorea dago, enpresak badaude lanean. Beraz, gure apustua egitura hori indartzea da. Euskal kulturgintzan dauden enpresek daukaten ahuldadeetako bat izan daiteke dezente txikiak direla erronka handi eta berriei aurre egiteko. Beraz, egitura hori sendotu eta finkatu beharra dago, eta gero euren arteko elkar lotura indartu. Horri eman behar zaio dimentsioa, koordinazioa eta sustatu behar da enpresen arteko elkarlana, noski enpresekin eta erakundeekin batera. Daukagun erronka nagusia globalizazioari aurre egitea da. Gipuzkoan espazio propio eta berezia daukagu ekarpena egiteko, egitura sendotuz. Helburua ongi finkatuta, sektorearekin adostuta eta sektoreari babesa eskainiz, administrazioak zeregina dauka, bai une honetan dauden proiektuak babesteko eta baita berriak sortzeko.

Zein da bosgarren apustua?

Gipuzkoako lurraldearen orekaren kontzeptua. Gipuzkoa dezente lurralde orekatua da inguruko lurraldeekin parekatuz. Bailaren egiturak pisu handia dauka. Apustu egiten dugu arlo ekonomikoan eta gizarte arloan oreka hori mantentzeko eta sendotzeko. Aipatu ditudan erronka guzti horiei behar den bezala aurre egiteko guk diogu Gipuzkoak izan behar duela lidergo partekatua edo konpartitua. Diputazioak partekatu behar du lidergoa gainerako erakundeekin, Jaurlaritzarekin, udalekin eta gainerako aldundiekin. Ezinbestekoa da erakundeen arteko elkarlana. Hori sustatuko dugu.

Ipar Euskal Herriarekiko harremanei dagokienez, Gipuzkoak bere kokapenagatik ez luke izan behar euskal euroeuskualde baten motorra?

Dagoeneko badaude proiektuak eta dinamikak martxan, euro-hiriaren inguruan. Diputazioa eta tartean dauden udalak inplikatuta daude proiektu horretan eta jarraitu beharra daukagu. Edozein kasutan, badago gogoeta sakonago bat, hau da, Gipuzkoak lotura naturala dauka geografikoki eta sozialki euskal lurralde guztiekin, Iparraldearekin, Nafarroarekin, Arabarekin eta Bizkaiarekin. Gipuzkoak badu funtzio hori, nola edo hala, herri ikuspegia lantzearena. Iparraldeari begira, Euskal Herri osoko ikuspegia mantenduz, badaukagu baita ere ardura hainbat arlotan. Gipuzkoak bere zeregina dauka Iparraldeko garapen linguistiko eta kulturalean, beti ere, bertako erakundeekin eta arduradunekin elkarlanean. Baita garapen ekonomikoaren ikuspegitik ere. Gipuzkoak zabalik dagoen lurralde bat izan behar du, gainerako euskal lurraldeei begira eta baita mundu osoari begira.