Mas: "Estatutua onik ateratzen ez bada, interes gatazka larria piztuko da"
Arantxa Elizegi
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutuan aldaketarik egingo ez duen itxaropena agertu du Bilbon CiU Convergencia i Unioko buru Artur Masek (Bartzelona, 1956). Hala izango ez balitz erantzun beharrean egongo liratekeelako: «Askatasunak askatasunen truke; eskubideak eskubideen truke». Sabino Arana Fundazioak gonbidatuta izan da buruzagi nazionalista Euskal Herrian.
Kataluniak gogor borrokatu behar izan du Estatutua lortu ahal izateko. Aldiz, Andaluziak ia gauza bera eskuratu du, batere oztoporik gabe.
Ez dira gauza bera. Gauza berdinak asko dituzte, baina desberdintasunak ere asko dira. Azken horien artean dago Kataluniako Estatutuaren muina dena: Kataluniaren nazio izaera eta ikur nazionalak; eskubide historikoak; hizkuntza; aldebikotasuna eta eskumenen blindajea; finantzaketa sistema. Gure beldurra da, azkenean, [Espainiako] Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutua Andaluziakoaren pare jartzea. Hori Estatutua murriztea litzateke.
Hori gertatuz gero, zein izango da hurrengo urratsa?
Ez dugu aurreratu nahi zein izango den hurrengo urratsa, Konstituzionalak ez duelako erabakirik hartu. Badaude aukerak Kataluniako Estatutua onik ateratzeko. Hala ez bada, interes gatazka larria piztuko da Kataluniaren eta Espainiako gainerako lurraldeen artean, eta horri irtenbidea aurkitu beharko zaio. Irtenbide hori Espainiako Gobernuak ere eskaini beharko du. Azken finean Kataluniak demokratikoki, era baketsuan eta gehiengo handiarekin adierazi du autogobernu gehiago nahi duela. Beraz, era horretan gure nahiak lortu ezin baditugu, beraiek esan beharko digute nola egin behar dugun. Espero ezin dutena da katalanek autogobernu gehiago lortzeari uko egitea. Konstituzionala askea da erabakia hartzeko, eta guk ezin dugu hori zalantzan jarri. Baina gu ere askeak gara erabaki horri erantzuteko. Askatasunak askatasunen truke; eskubideak eskubideen truke.
Konstituzionaleko epaile Pablo Perez Trempsek karguan jarraitzea erabaki du, nahiz eta beste epaileek Estatutuari buruzko eztabaidatik kanpo utzi duten. Uste duzu erabaki zuzena izan dela?
Hori norberak hartu beharreko erabakia da. Hala ere, Konstituzioaren norabidea ikusita kezkatuta gaude. Estatutuaren etorkizuna pertsona bakar baten esku egoteak kolokan jartzen du sisteman dugun konfiantza. Horregatik espero dut Estatutua onik aterako dela Konstituzionaletik. Hori hala ez bada, Konstituzionalak bi aukera ditu: Estatutuan oinarrizkoak diren zenbait artikulu Konstituzioaren kontrakoak direla esatea; ala artikulu horietako batzuk murriztea. Bi aukerak berdinak dira, era batera edo bestera Estatutuari burua mozten zaiolako.
Estatutua murriztea erabakiz gero, irtenbidea subiranotasuna da?
Nazio katalana, ikur nazionalak, espainiera eta katalanaren berdintasuna, eta abar aldarrikatzen dituen testuak subiranotasun partekatua aldarrikatzen du. Ez diot ehuneko ehunean subiranista denik, baina bai subiranotasuna partekatzearen alde egiten duela. ERCk dio Estatutua murriztuz gero, subiranotasuna bilatzea dela irtenbidea; baina ez du zentzurik subiranotasunaz hitz egitea [Generalitateko presidente Jose] Montilla gobernuan dagoen bitartean.
Hiruko gobernua osatu zutenean, leporatu zenion Espainiako presidente Jose Luis Rodriguez Zapaterori konpromisoak ez betetzea.
CiUk beti zuzen jokatu du, baina PSOEk ezin du gauza bera esan. Hori kontuan hartuko dugu aurrerantzean. Gure aliantzak Kataluniako interesen, eta guren proiektu politikoarekiko gertutasunaren arabera aukeratuko ditugu. Argi dago Alderdi Popularra oso urrun dagoela guregandik. Itxuraz Alderdi Sozialista gertuago dago, baina hori batzuetan itxura besterik ez da. Gure hasierako apustua sozialistekin epe luzerako akordioa lortzea zen. Apustu horretan, ordea, sozialistek ez dute beti behar bezala erantzun.
Zer iritzi duzu hiruko gobernua bultzatzen ari den politikaren inguruan?
Autogobernuaren defentsari dagokionez lan eskasa egin dute. Bitxia da bere buruari independentista deitzen dion alderdi bat Kataluniaren autogobernua defendatzeko gai ez izatea. Larriena da Generalitatean Montillaren eta PSOEren interesak jartzen direla aurretik.
Esquerra Republicana de Catalunyak huts egin dio Kataluniari?
ERCk bere programa eta proiektua sakrifikatu ditu hiruko gobernua osatu ahal izateko. Horren froga da haien isiltasuna. Montillak inposatzen dienarekin bat egiten dute. Haien isiltasunak Gobernuan jarraitzeko aukera ematen die, baina ez die uzten beren proiektu politikoa defendatzen.
Lagunartean katalanez aritzen zen Alderdi Popularrarekin hitz egin zitekeela esan zenuen...
Bai. Desagertu egin da, ordea. Lagunartean katalanez hitz egiten zuen PP harekin hitz egin zitekeen, eta baita akordioak lortu ere. Haatik desagertu egin zen [Jose Maria] Aznarrek gehiengo osoa lortu zuenean.
Itzuliko balitz harekin hitz egiteko prest zeundeke?
CiUk inoiz ez dizkio ateak itxi jarrera irekia zuen inori. Beti egon gara hitz egiteko prest. Galdera da ea Alderdi Popularra aldatzeko prest dagoen. Nik ezetz uste dut. PPko buruzagitzak oso garbi du zein bide jarraitu nahi duen. Okerreko bidea aukeratu du, ordea.
Legebiltzarrak herrialde baten isla izan behar du Convergencia i Unioko buru Artur Masen iritziz. Baina Euskal Herrian hori gerta dadin, Batasunak indarkeria gaitzetsi behar duela uste du buruzagi nazionalistak.
Zer iritzi diozu Espainiako presidentea bake prozesua zuzentzen ari den moduari?
Kataluniarekin gertatu denaren antzekoa gertatzen ari da bake prozesuarekin ere. Ez dakit zein puntutaraino sostengatzen duen Alderdi Sozialistak Zapateroren proiektua; eta ez dakit zein puntutaraino sinesten duen [Espainiako presidente Jose Luis Rodriguez] Zapaterok bere proiektuan. Hala ere, guk beti sostengatu dugu Zapatero bake prozesuari dagokionean.
Nola ikusten duzu bake prozesua?
Bere garaian Zapaterok apustua egin zuen bakearen alde; baina ETAk su-etena urratu zuenean, apustua bertan behera geratu zen. Horrek nahasmena eragin zuen Espainiako Gobernuan. Orain, batzuek diote bake prozesua amaitu egin dela; beste batzuek diote bakea posible dela, eta berriz ekingo diotela prozesuari. Baina Alderdi Sozialistak eta Zapaterok ez dute jarrera sendorik. Baina, zein puntutaraino dago prest Batasuna politika egitera, indarkeria gaitzetsita? Ez da gauza bera bakea, elkarrizketa eta akordioa; eta gutxiengoetan oinarritutako akordioa, elkarrizketa eta bakea. Ez da gauza bera prozesua gutxiengoetan oinarritutako akordioarekin hastea, baina indarkeriari uko egin gabe; edo indarkeriari uko egin ostean, elkarrizketak hastea. Hor dago gakoa. Batasunak bigarren hirukoaren alde egiten du, baina prozesua alderantziz egin behar da, alegia, bakea, elkarrizketa eta akordioa.
Zuek bere garaian Alderdien Legearen alde egin zenuten. Hura sostengatzen jarraitzen duzue gaur egun?
Guk Alderdien Legea sostengatu genuen, baina ez genuen Batasuna legez kanpo uztearen alde egin. Legeak dio une jakin batean alderdi bat legez kanpo utz litekeela, indarkeriaren alde egiten badu. Beste kontu bat da alderdi jakin bat legez kanpo uztea. Guk inoiz ez dugu hori sostengatu. Nik beti defendatu izan dut Legebiltzarrak herrialdearen isla izan behar duela; eta Euskal Herriko herritarren zati bat Batasunarekin identifikatzen da. Espero duguna da Batasunak konplexuak alde batera utzi, eta indarkeria gaitzestea. Nola nahi dute politika egin terrorismoa gaitzesten ez badute? Alderdi politiko batek ausardia behar du demokrazian normalak ez diren metodoak salatzeko.
