EBko azpiegiturak finantzatzeko programa berrian Euskal Y trenbidea amaitzea lehenestea proposatu du EAJ-PNVk

"Gure lehentasunak argi daude: trenbide-korridoreak albait arinen amaitzea, Atlantikokoa barne, lehentasuna emanez mugaz gaindiko trenbide-tarteak amaitzeari, hala nola Euskal Y trenbidea, Europako gainerako kontinentearekin lotu behar dena eta duela urte batzuk osatu behar zena; ERTMS sistema sare osoan hedatzea, segurtasuna hobetzeko; eta abiadura handiko Europako trenbide-sistema interkonektatu, irisgarri, elkarreragingarri, multimodal eta segurua eraikitzea". Horiek dira Oihane Agirregoitia EAJ-PNVko eurodiputatuak 2028-2034 aldirako "Europa Konektatzeko Mekanismoari" buruzko txosten-proiektuan planteatu dituen helburu nagusietako batzuk. Proiektu hori asteazken honetan aurkeztu du Kamilla Gasiuk-Pihowicz txostengilearekin batera, Europako Parlamentuko Garraio batzordeak eta Industria eta Energia batzordeak elkarrekin egindako bileran.

Eurodiputatu jeltzalearen iritziz, ez da onargarria abiadura handiko trena bezalako proiektu estrategiko batek, hiru euskal hiriburuak Europako gainerako lurraldeekin lotuko dituenak, atzerapenak pilatzea, ez bakarrik arrazoi tekniko edo finantzarioengatik, baizik eta gobernu batzuek ez dituztelako lehentasun estrategiko gisa tratatzen. EBko herrialdeen konpromisoa bultzatzeko, azpiegituren Europako finantzaketa-tresna nagusiari buruzko txosten-proiektuak proposatzen du eragindako estatu kideen artean aldez aurreko idatzizko akordio bat egotea, mugaz gaindiko tarteak dakartzaten ekintzetarako.

Gainera, mekanismo bat jasotzen da Europako Batzordearen aldetik lan-programen onarpena lotzeko estatu kideek Europako garraio-korridoreak garatzen parte hartzearekin, tokiko agintariei eta eskualdeei kontsultak eginez azpiegitura beren lurraldean dagoenean.

"Abiadura handiko tren bidez ondo lotuta dauden eskualdeek inbertsioa erakartzen dute. Ez daudenak atzean geratzen dira. Beraz, finantza-esparru berria baliatu behar da azken azelerazioa emateko. EBk Atlantikoa bezalako korridoreak lehentasunezkotzat jotzen baditu, baina gero mugarik gabe atzeratzeko aukera ematen badu, sinesgarritasuna galtzen da. CEF berriak eta 2028-2034rako aurrekontu berriak Euskal Y-a eta Europako gainerako herrialdeekin duen lotura bezalako proiektuak aurrera eramaten lagundu behar dute", gaineratu du Agirregoitiak. "Ezin dugu duela hogei urte lehentasunezkoak ziren proiektuetarako epe amaigabeak onartzen jarraitu", gaineratu du, eta berretsi du aurrekontua handitzearen alde dagoela, Garraio Batzordeak proposatu bezala.

Txosten-proiektuak Europa barneko sareek barne-merkatuaren funtzionamendurako eta ekonomia-, gizarte- eta lurralde-kohesiorako duten garrantzia aitortzen du, eta Europako Batzordeak proposatutako 51.000 euroetatik 33.800 milioi euroko aurrekontu espezifikoa esleitzea planteatzen du, Europa barneko garraio-sareetarako aurreikusitako aurrekontua indartzeko. Europako Batzordeak 2028-2034 aldirako proposatutako zuzkidura orokorra, energia ere barne hartzen duena, 81.400 milioi eurokoa da, eta igoera nabarmena da egungo 2021-2027 aldian esleitutako 33.710 milioien aldean. Hala ere, garraio-batzordearen asmoa da aurrekontu hori are gehiago handitzea eta garraio-partidan desbideratzerik ez dagoela bermatzea, ez bakarrik arrazoi tekniko edo finantzarioengatik, baizik eta gobernu batzuek ez dituztelako lehentasun estrategiko gisa tratatzen. EBko herrialdeen konpromisoa bultzatzeko, azpiegituren Europako finantzaketa-tresna nagusiari buruzko txosten-proiektuak proposatzen du eragindako estatu kideen artean aldez aurreko idatzizko akordio bat egon behar dela mugaz gaindiko tarteak dakartzaten ekintzetarako.

Dokumentuak, orain zuzenketen negoziazio-fasean sartzen denak, garraioaren sektorean Europako balio erantsi handia duten interes komuneko proiektuen finantzaketan fokua jartzea proposatzen du. Halaber, portuen garrantzi estrategikoa aitortzen du, garraio-sare garrantzitsuaren lehiakortasunerako eta erresilientziarako lehentasunezko nodo gisa, ez bakarrik garraioaren ikuspegitik, baita energia-zentro gisa ere, hornidura dibertsifikatzen eta ekonomia deskarbonizatzen lagunduz. Era berean, Europar Batasun osoan irisgarritasuna hobetzearen garrantzia nabarmentzen du, baita eskualde ultraperiferikoek (Kanariak, esaterako) dituzten behar espezifikoak ere. Izan ere, proposamenaren arabera, proiektuetan baterako finantzaketa-tasak % 70ekoak izan daitezke.

Gainera, segurtasunaren eta defentsaren arloan garraioaren, energiaren eta mugikortasunaren arteko sinergiak sustatzea proposatzen da, aldi berean helburu politiko anitzak lortzen lagunduko duten ekintzak babestuz, bai eta garraio-azpiegituren erabilera duala ere. Azkenik, kontu- emate demokratikoa indartzea babesten du, Europako Parlamentuak legegintza-prozesuan duen zeregina babestuz, prozesuan ekintza hautagarriak eta esleipen-irizpideak berriro sartuz, Europako Batzordeak erabakiak hartzerakoan azken hitza izan ez dezan. Energiaren arloan, txosten-proiektuak mugaz haraindiko eragin nabarmena duten azpiegiturak indartzea proposatzen du, konexio-gaitasuna hobetzeko edo mugaz haraindiko botila-lepoak lantzeko, eta itzalaldiak eta mehatxuak bezalako arazoak prebenitzeko, horiei aurre egiteko eta egoerak berroneratzeko gaitasuna hobetzeko.